Hans van Tartwijk 19 May 2012

Gisteren vraagt Lehman Brothers uitstel van betaling aan. Een faillissement lijkt onafwendbaar en vooruitlopend daarop worden duizenden banen “geschrapt”. Tot nu toe heb ik nog geen goede analyse gelezen over de aanleiding voor die aanvraag tot uitstel van betaling. Is het dat Lehman de rente op leningen niet meer kan betalen? Is het dat de hoofdsommen (face values) van hun beleggingsposities bij lange na niet meer terug betaald zullen worden bij afloop van die posities omdat de onderliggende waarden goeddeels verdampt zijn? Eens kijken wat The Economist daarover de komende weken gaat schrijven.

De schrik zit er goed in bij zowel professionele als particuliere beleggers. ‘Banken, die failliet gaan, dat zouden we hier niet meemaken!’ Niets is minder waar. Het geheugen is blijkbaar beperkt in tijd en omvang. In de 80-er jaren hebben wij in Nederland onze geheel eigen hypotheekcrisis gekend. En niet zo’n kleintje ook.

Een aantal hypotheekbanken zoals de West Utrechtse, de Tilburgsche en de Fries-Groningsche Hypotheekbanken hadden leningen verstrekt op basis van te hoog gewaardeerd vastgoed en op basis van te hoge hoofdsommen versus de waarde van het vastgoed (zogenaamde “Loan to Value”, ook wel LTV genoemd). Toen de vastgoedmarkten inzakten, kwamen meerdere banken in de problemen en ja, de Tilburgsche ging uiteindelijk op de fles.  Het saneren van die portefeuilles heeft uiteindelijk jaren gekost, en vele honderden miljoenen.

Achteraf is het allemaal te verklaren en worden de wijze lessen genoteerd. Enkele jaren later zijn die lessen blijkbaar weer vergeten en gebeurt het opnieuw, in een andere gedaante maar met dezelfde kenmerken. Je zou denken dat afdelingen ‘Compliance’ en ‘Corporate Governance’ bovenop dit soort financieringen en leningen zou zitten en direct kunnen ingrijpen als er iets mis dreigt te gaan. Ook dit blijkt een misvatting. Die afdelingen bedenken toch vooral procedures en processen om checks en balances zo goed mogelijk te structureren.

Maar voor de uitvoering daarvan zijn ze dan toch weer afhankelijk van dezelfde mensen die ze trachten te reguleren en beheersen. De enige weg blijft toch om op dagelijkse basis deals te monitoren op “gezond verstand”. Dat wil nog wel eens wijken voor deals die er gewooon aantrekkelijk uitzien binnen een bepaalde markt, maar wellicht niet zo aantrekkelijk zijn als je ze afzet tegen markttrends en de risico’s die daar ontstaan. Dat vraagt om “hands on” en niet om een begeleiding vanuit de controlekamer van de afdelingen die ik zojuist noemde.

Dat brengt me nog kort even bij de ophef rond bedreigingen van het ambulancepersoneel van de laatste tijd. Volgens mij speelt daar een vergelijkbaar fenomeen. Allereerst even de feiten:

• De incidenten vinden doorgaans plaats op dezelfde plaatsen in bepaalde wijken.
• Het gaat doorgaans om ongevallen of misdrijven waarbij iemand zwaar tot zeer zwaar gewond is geraakt en er sprake is van een serieus incident.
• Ik neem aan dat in reactie op het ongeval 112 wordt gebeld.

Wat mis ik hier? Op basis van bovenstaande feiten (die ook als criterium kunnen gelden) zou ik zeggen dat niet alleen een ambulance wordt gebeld, maar dat er sowieso ook sprake is van politie inzet, al was het maar voor het onderzoek naar het ongeval of misdrijf.

Als er een melding binnenkomt die voldoet aan bovenstaande criteria, zou de centralist van 112 standaard ook twee politieauto’s naar de plek moeten dirigeren. Dan zit men er direct bovenop om emotioneel gedrag en erger in de kiem te smoren. Als men aangeeft daar geen capaciteit voor te hebben, dan wordt het tijd om het daar maar eens over te hebben. Bij dit soort incidenten hoort altijd ook de politie aanwezig te zijn. Hands on dus en niet vanuit de controlekamer…